Guinea Pig Sosyalleştirme ve Davranışı

İlk kobayımı eve getirdiğim gün, kafesin köşesine sıkışıp saatlerce kımıldamamasını izlerken "bu hayvan bana hiç alışmayacak" diye düşünmüştüm. Üç hafta sonra elimden maydanoz alıyordu, iki ay sonra kucağımda uyukluyordu. Aradaki fark sabır ve doğru sıralamaydı. Kobaylar köpek gibi komut öğrenen hayvanlar değil; onlarda "eğitim" dediğimiz şey aslında güven inşa etmek. Aşağıda kendi denemelerimden ve birkaç kez yaptığım hatalardan çıkardığım yöntemi sırayla anlatıyorum.

Önce Kobayın Doğasını Anlamak

Kobay, doğada avlanan bir tür. Yani ilk refleksi kaçmak, donmak ya da saklanmak. Üstten uzanan bir el, onun için gökyüzünden gelen yırtıcı silüetiyle aynı şey. Bunu kabul edip her hareketimi buna göre ayarladığımda ilerleme hızlandı.

Bir de sürü hayvanı olduklarını unutmamak lazım. Tek başına yaşayan bir kobay, ne kadar ilgilenirseniz ilgilenin eksik kalıyor. Mümkünse aynı cinsiyetten iki dişi ya da kısırlaştırılmış bir erkek + dişi ikilisiyle başlamak, sosyalleşme sürecini de kolaylaştırıyor; çünkü kendine güvenen bir arkadaşı olan kobay, insanla temasta da daha cesur davranıyor.

Adım Adım Sosyalleştirme

1. İlk 3-5 gün hiç dokunmayın. Kafesi sessiz ama evin yaşam alanına yakın bir yere koyun. Amaç, sizin ses ve kokunuzun tehdit olmadığını öğrenmesi. Ben bu dönemde kafesin yanına oturup sesli kitap dinliyor ya da yüksek sesle bir şeyler okuyordum; sesime alışması işe yaradı.
2. Elinizi kafesin içinde hareketsiz bırakın. Altıncı günden itibaren elinizi kafese sokup avuç içi yukarı bakacak şekilde bekletin. Kovalamayın, dokunmaya çalışmayın. Kobay gelip koklayıp kaçacak, sonra tekrar gelecek. Günde iki kez, beşer dakika yeter.
3. Yemeği elden verin. Güven inşasının en hızlı aracı yiyecek. Maydanoz, dereotu, marul yaprağı, küçük bir dilim salatalık… Elimden ilk kez maydanoz aldığı an, dönüm noktasıydı. Bu aşamada asla yiyeceği elinizden çekmeyin, çiğnerken de dokunmaya kalkmayın.
4. Kucağa alma tekniğini doğru öğrenin. Bir elinizi göğsünün altına, diğerini arka kısmını destekleyecek şekilde koyup vücuduna yakın tutarak kaldırın. Havada asılı kalmak paniklettiği için kaldırma hareketi hızlı, taşıma yavaş olmalı. Kucakta bir havlu ya da fleece parçası kullanmak hem sizi tuvalet kazalarından korur hem de ona saklanma hissi verir.
5. Kucak seanslarını kısa ve olumlu bitirin. İlk seanslar 5 dakika. Kobay çırpınmaya başlamadan, sakinken bırakın. Panik anında yere bırakırsanız "debelenirsem kurtulurum" öğreniyor. Süreyi haftalar içinde 20-30 dakikaya çıkarabilirsiniz.
6. Sesleri okumayı öğrenin. "Wheek" çağrısı genelde yiyecek talebi; hafif "tık tık" gibi çıkardığı diş sesi rahatsızlık ve uzaklaş uyarısı; alçak, kesintili mırıldanma memnuniyet; yüksek tempolu titreşimli ses ise huzursuzluk. Diş takırdatırken ısrar etmeyip geri çekilmek, güveni bozmamanın en kestirme yolu.
7. İsmiyle çağırmayı ekleyin. Kobaylar isme tepki verebiliyor. Her yiyecek verişinizde ismini söyleyin. Birkaç hafta sonra sadece sesle sığınağından çıkıp koştuğunu görürsünüz. Bu, guinea pig eğitimi sosyal tarafını da destekleyen basit bir koşullama.
8. Serbest gezinti alanı kurun. Günde en az bir saat, kaçış deliği olmayan güvenli bir alanda dolaşsın. Alanın içine tünel, karton kutu, saman yığını koyun. Siz de yere oturun; sizi hareketsiz bir mobilya gibi algıladığında üstünüze tırmanmaya başlar.
9. Diğer kobaylarla tanıştırma tarafsız alanda olsun. İki kobayı asla birinin kafesinde tanıştırmayın. Nötr, geniş bir zeminde, iki ayrı yiyecek ve iki ayrı sığınakla başlayın. Hafif kovalama, popo sallama, mırıldanma normaldir; ısırma ve kan varsa ayırın.
10. Diğer türlerle temasta ölçüyü kaçırmayın. Kedi ve köpekle "arkadaş olsunlar" diye zorlamak gereksiz risk. Kobay, yırtıcı kokusuna kronik stresle tepki verir. Kontrollü, kısa ve daima gözetim altında, tercihen kobay kendi kafesindeyken yapılan tanışmalar yeterli. Kedi agresyonu konusunu daha önce ayrı bir yazıda ele almıştık; huysuz bir kedi varsa bu tanışmayı hiç denemeyin derim.

Sık Yapılan Hatalar

• Üstten yakalamak. Kafese elini yukarıdan daldırıp kobayı kovalamak, haftalarca kurulan güveni tek seferde siliyor. Ben bunu bir kez veteriner randevusuna geç kalırken yaptım, bedelini on gün mesafe koyarak ödedi.
• Tek kobay beslemek. "İlgilenirim, yalnız kalmaz" diye düşünmek gerçekçi değil. Yalnız kobayda iştahsızlık ve durgunluk çok daha sık.
• Çocuklara denetimsiz teslim etmek. Sıkı kavrama ve düşürme, hem yaralanma hem kalıcı korku sebebi. Çocuk otururken kobayı kucağına vermek en güvenlisi.
• Ödül olarak yanlış yiyecek kullanmak. Marketteki renkli kobay bisküvileri, tohum-bal barları hem şişmanlatıyor hem diş sorunu yaratıyor. Ödül taze yeşillik ya da minik bir parça biber olsun.
• Diş takırdatmayı görmezden gelmek. Bu net bir "dur" sinyali. Zorlarsanız ısırık gelir ve kobay bir kez ısırmayı öğrenince alışkanlık haline getirebiliyor.
• Gürültülü ortama yerleştirmek. Televizyonun tam yanı,